درآمدی بر آغاز و انجام دولت تدبیر و امید (۱۴۰۰-۱۳۹۲)

مصر را از یک سو، به علت جایگاه ویژهای که در میان کشورهای اسلامی و عربی دارد و از سوی دیگر، به علّت برخورداری از تمدن و فرهنگ دیرینه -که از این نظر، این کشور را شبیهترین کشور منطقه به ایران میتوان قلمداد کرد- باید کشوری با اهمیت بسیار بالا برای ایران دانست. در همین دوران تلاشهایی در زمینۀ تغییر نام خیابان «خالد اسلامبولی» -که از عوامل مهم تنشهای میان دو کشور است- صورت گرفت که با ایجاد مانع توسط برخی افراد و جریانهای سیاسیِ بیتوجه به منافع ملّی کشور ناکام ماند.

منافع ملّی ما در حوزههای مختلف اقتصادی، امنیتی، سیاسی و فرهنگی نباید پای موضوعی پیشپاافتاده در حدّ نام یک خیابان در تهران ذبح شود. موضوعی که کارشناسان نیز بر آن تأکید دارند و نیاز به مذاکرات بیشتر فی مابین سران دوکشور را پیشنهاد میکنند و معتقدند بررسی جزئیات در بازسازی و احیای روابط زمان بیشتری میطلبد.

محمد حسن آصفری شامگاه شنبه در گفت و گو با خبرنگار سیاسی ایرنا با بیان اینکه دولت سیزدهم در مذاکرات وین در تلاش برای دفاع از عزت ایران است و موافق توافق عوامانه نیست، گفت: در طول سال های گذشته شاهد مذاکرات مختلف برای به رسمیت شناخته شدن حقوق ایران اسلامی در موضوع هسته ای بوده ایم و در این مذاکرات، کشورمان از غربی ها خواست که به حقوق ملت ایران احترام بگذارند اما در عمل دیدیم که آمریکا و اروپایی ها به دلیل برخی ضعف های قرارداد برجام، به اجرای آن پشت کردند و تیم جدید مذاکرات هسته ای با تجربه کافی، در تلاش برای مذاکره قوی و با عزت هستند.

این بدان معنی است که برگشت ایران و عربستان به مسیر عادی دیپلماتیک آنطور که در خبرها نشان داده میشود نیست و مطمئنا شرط و شروطهای دو طرف بر روی میز مذاکره مانع از اعلام نتیجه نهایی این مذاکرات در روزهای آتی خواهد شد. چراکه در نتیجه این همکاری منافع آنها تأمین میشود.» بهشتی پور با تأکید بر این مدل تعاملات معتقد است که نزدیکی ایران و عربستان، توسعه آنها را در بسیاری از حوزهها به همراه خواهد داشت و از سوی دیگر باعث حل و فصل مشکلات منطقهای شده و همچنین تأثیر مستقیمی بر حل مشکلات یمن خواهد گذاشت.

بیتردید اقتصادی که در فکر صادرات و واردات نباشد، اقتصادی که بخواهد دروننگر باشد و به بیرون توجه نداشته باشد، اقتصادی که بخواهد به مزیتهای اقتصادی توجه نکند، اقتصادی که نخواهد تمرکز و همچنین انحصار را در شرکای اقتصادیاش کنار بگذارد، نمیتواند اقتصادی جهشی و روبهجلو باشد.

همچنین قرار است ۳۰۰ نظامی آمریکایی نیز از فورت براگ عازم آلمان شوند. جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا سه شنبه شب توماس نایدز، دیپلمات آمریکایی را به عنوان سفیر این کشور در اراضی اشغالی منصوب کرد. همزمان با انتخاب یک زن برای پست سخنگویی وزارت امور خارجه، برخی خبرها هم حکایت از آن دارد که محمد جواد ظریف پس از رایزنی با منصوره شریفی صدر، معاون سفیر ایران در توکیو و مدیرکل فعلی حقوق بشر و زنان وزارت خارجه، حکم وی را به عنوان نخستین سفیر و نماینده دایم زن ایران در ژنو صادر خواهد کرد.

سياست خارجي پيوسته بايد پيگير دخالت كشورها در امور افغانستان باشد. و در حالی که برخی عمیقاً تردید دارند که ایران در نهایت با شرایطی که اکنون مورد بحث قرار می گیرد موافقت کند، مقام مذکور در وزارت امور خارجه آمریکا گفته «در صورت اتخاذ سریع چنین تصمیمی، میتوانیم مسیری را برای رسیدن به توافق پیدا کنیم». وی در آن سال، طی یک اظهار نظر قابل تامل، اعلام کرد که: «آماده هستیم تا اگر همین امروز دولت مصر اعلام آمادگی کند، سفارتمان را در قاهره دایر کنیم».

منافع وجودی، به هیج وجه حتی قابل مذاکره هم نیست. اگر تصمیمسازان و تصمیمگیران دو کشور، با رویکردی کاملاً عقلانی و مبتنی بر منافع ملّی خود به رابطه با یکدیگر بنگرند، خواهند دید که هیچ دلیل قانعکنندهای برای تداوم وضع موجود وجود ندارد.

ایران و مصر دو کشور بسیار مهم در خاورمیانه اند که علیرغم اشتراکات فراوان فرهنگی و تاریخی، سالهاست نه تنها تعامل قابل توجهی بین دولتهای طرفین وجود ندارد، بلکه به دلایلی میان ملتهای آنها نیز روابط چندانی وجود نداشته است. اینکه «نام یک خیابان» سالهاست به عنوان مانعی جدّی در برقراری روابط ما با یکی از کشورهای مهم منطقه شده است، برای دستگاه دیپلماسی کشور به هیچ وجه نمیتواند قابل توجیه باشد.

به این معنا سایر کشورها همچون امارات متحده عربی، کویت و بحرین تشویق به بستن پیمانی با کشورهای قطر، عمان و عراق که روابط خوبی با ایران دارند، خواهند شد.

از نظر اقتصادی نیز، مصر با توجه به جمعیت بیش از یکصد میلیون نفری میتواند بازار مصرف خوبی برای کالاهای ایرانی باشد. او ادامه میدهد: «به عقیده بنده احیای روابط تهران و ریاض به ثبات و امنیت عراق و سوریه، حل مشکلات لبنان و حتی افغانستان میانجامد. در عین حال علی الشهابی، مشاور دولت سعودی نیز اعلام کرده است پیش از آنکه ریاض بخواهد اقداماتی نظیر بازشدن سفارتها در نظر بگیرد، ایران باید اقداماتی «بنیادین» در یمن انجام دهد.

در طول کارزار انتخاباتی ریاست جمهوری ۲۰۲۰ میلادی، هانیتی بارها با «رونا مک دانیل» رئیس کمیته ملی جمهوری خواهان و دیگر متحدان ترامپ تماس گرفته بود تا نگرانیهای چندین ماهه خود را مبنی بر آن که از نظرش کارزار انتخاباتی در مسیر اشتباهی پیش میرود و باعث شکست ترامپ خواهد شد را بیان کند.

اینکه آنها به دنبال افزایش تحریمها باشند بر کسی پوشیده نیست و از وقتی رهبر فرزانه ایران امسال را سال جهاد اقتصادی نامگذاری کرده خانواده ضراب که نیم قرن در معاملات خارجی فعالیت داشتند شعب شرکتهای خود را در ترکیه، امارات، روسیه و آذربایجان تاسیس کردند و در نظر دارند بر اساس وظایف ملی و اخلاقی در هر مسیری که به اقدام علیه تحریمها منجر میشود، همکاری کنند.

در حوزهی اقتصاد و تجارت بینالملل، سیاست راهبردی آمریکا مبتنی بر گشایش اقتصادی و عدم تعرفههای چشمگیر یعنی یک نظام باز اقتصاد بینالملل بوده اما آمریکا الان در حال ایجاد نظام دوجانبه و متقابل است.

حسن بهشتیپور، تحلیلگر مسائل بینالملل در گفتوگو با «اصفهان زیبا آنلاین» سیاست تهران، ریاض را در دور جدید روابطشان بررسی کرد. این مهم یعنی در حوزۀ منافع وجودی، تضاد منافعی میان تهران با ریاض و قاهره نیست و اختلاف میان ما با این دو کشور در سه حوزۀ دیگری است که تمامی آنها قابل مذاکره هستند.

جالب اینکه با عربستان هم تقریباً هیچگونه اختلاف ارضی قابل توجهی نداریم. در نهایت اما این اتفاق در دورۀ او هم رُخ نداد و در دورۀ هشت سالۀ ریاست جمهوری حسن روحانی نیز تحول بنیادنی در روابط تهران و قاهره انجام نشد و دو کشور همچنان فاقد روابط دیپلماتیک با یکدیگر هستند.