سیاست خارجی آمریکا در پرتو راهبرد محور آسیایی دولت اوباما

دیپلماسی ایرانی – از ماه آوریل سال جاری و به موازات برگزاری نشست وین به منظور احیای برجام در بغداد، پایتخت عراق هم نشستی با دستور کار احیای روابط ایران و عربستان سعودی آغاز به کار کرد. نماینده چین در سازمان ملل در ابتدای نشست امروز از مخالفت پکن با برگزاری این جلسه خبر داد و اعلام کرد: چیزی که الان به آن نیاز داریم دیپلماسی بی سرو صدا است نه دیپلماسی با میکروفون.

اکنون که به نظر می رسد، نه بستر و فضایی برای حضور کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در مذاکرات وین وجود دارد و نه رفع نگرانی های آنها در خصوص توان موشکی و نفوذ منطقهای ایران هم در مذاکرات وین لحاظ می شود، چون عملا نشست وین با دستور کار احیای برجام است، عربستان سعودی سعی دارد با یک نشست مستقل و تلاش دیپلماتیک جداگانه در بغداد نگرانی های خود را در خصوص جمهوری اسلامی ایران رفع کند.

اما قطعاً تا زمانی که مسئله احیای برجام به نتیجه نرسد و توان موشکی، نفوذ منطقهای و از همه مهمتر از جنگ یمن تعیین تکلیف نشود عملاً احیای روابط ایران و عربستان سعودی در هالهای از ابهام قرار دارد و این تلاش های دیپلماتیک و نشست های بغداد صرفاً در حد تنشزدایی های اولیه سیاسی بین تهران و ریاض باقی خواهد بود.

مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه گاز ایران گفت: هر چند اهمیت این قرارداد بیشتر از جنبه سیاسی برای ایران آورده دارد اما درباره ابعاد اقتصادی این قرارداد باید عنوان کرد که سوآپ ۵ میلیون متر مکعب در روز به ظاهر عدد کمی است. شرکت ملی گاز ظرفیت بالایی برای احداث خطوط لوله سراسری در کشور دارد و حتی این پتانسیل را دارد که در قالب پیمانکار احداث خطوط لوله در ترکمنستان و سایر کشورهای منطقه را نیز اجرایی کند.

در واقع یک نکته را باید از لحاظ فنی مورد توجه قرار داد که ضعیفترین نقطه شبکه گاز ایران در شمال شرق کشور است؛ یعنی برای مصرف یک متر مکعب در روز باید این گاز از جنوب کشور (عسلویه) به شمال شرق انتقال یابد که ۲-۳ هزار کیلومتر مسیر است. دور چهارم این نشست بین مقامات تهران و ریاض برگزار در ماه سپتامبر برگزار شد که طبق اخبار واصله قرار است که طی روزها و هفته های آتی به بازگشایی مجدد کنسولگری های ایران و عربستان در شهرهای جده و مشهد بینجامد.

پس چرا به ادعای فرانس پرس، بلومبرگ، فایننشال تایمز و برخی دیپلمات های اروپایی، نشست بغداد بدون آغاز به کار نشست وین تا پای بازگشایی کنسولگری های ایران و عربستان در جده و مشهد پیش رفته است؟ ۴ و آمریکا را برای احیای برجام در دستور کار قرار دهد بیشک عربستان با دور تندتری به سمت احیای مناسبات با ایران پیش خواهد رفت، چون هم باعث کاهش هزینه های اقتصادی و امنیتی برای ریاض در جنگ یمن خواهد شد و هم این تنش زدایی می تواند امتیازات دیگری برای سعودی ها در خصوص دیگر پرونده ها را به دنبال داشته باشد.

در دستور کار قرار گیرد. نوشادی با اشاره به برخی انتقادات نسبت به قرارداد گازی ایران گفت: متاسفانه برخی هنوز متوجه ابعاد قرارداد سوآپ گازی سهجانبه نشدهاند و به این قرارداد استراتژیک که دریچهای در تعاملات گازی ایران و ترکمنستان را بعد از ۵ سال تیرگی روابط ایجاد کرده است صرفا با برخی اعداد و ارقام کوچک نگاه میکنند. در همین رابطه اعتقاد آن بود که احیای برجام موتور محرکه احیای روابط ایران و عربستان خواهد بود، کما اینکه به موازات آغاز نشست وین برای احیای برجام شاهد آغاز به کار نشست بغداد با دستور کار احیای روابط تهران – ریاض هم بودیم، اما این روزها تحولات دیپلماتیک خلاف این گزاره را نشان می دهد.

اگرچه تحرکات مخالفان برای تخریب و تضعیف دولت و ایجاد فضای ناامیدی و یأس در بین مردم از توان و کارآمدی دولت، مطلب جدیدی نیست و از اولین روزهای فعالیت دولت جدید آغاز شده است اما این سوژه جدید با همه قبلیها مانند برجام، رکود اقتصادی، لغو کنسرتها و اجتماعات و انتقاد از ادبیات رئیسجمهوری در قبال مخالفان فرق دارد.

واقعا هیچ چیز از اینکه به شهروندان بگوییم کشورمان را ترک کنند، غیرآمریکاییتر نیست؛ در حالی که به ریشههای مهاجرتی، نیاکان یا عدم تمایل آنان به اطاعت بیچون و چرا و ساکت ماندن در برابر تضعیف دموکراسی اشاره میشود. این انفعال باعث شد در وین6 طرف غربی حتی صراحتا به تیم ایرانی بگوید که از جمهوری اسلامی توقع اجراییکردن برجام بهروز شده یا همان برجامپلاس را دارد.

حال که عربستان سعودی در سایه تاخیر دولت رئیسی برای آغاز مذاکرات وین، احیای روابط با جمهوری اسلامی ایران را به شکل جدی در دستور کار قرار داده است به نظر میرسد که این گزاره تحلیلی زیر سوال رفته باشد. همزمان با خبرها و واکنشهایی که در ارتباط با اعلام پایان مأموریت نظامی امریکا در عراق وجود دارد، گروههای سیاسی نیز در حال رایزنی برای تشکیل کابینه آتی این کشور هستند.

در مقابل مسکو تمام این اتهامات را رد میکند و میگوید که هیچ قصدی برای حمله اوکراین ندارد و تنها میخواهد امنیت خود را تامین کند. وی اظهار داشت: شبکه گازی ایران ظرفیت انتقال گاز در حجم بالا از ترکمنستان به آذربایجان را دارد و اگر هم خلاهایی وجود داشته باشد در کوتاهترین زمان ممکن، قابل توسعه است. وی ادامه داد: یکی از آوردهها این است که ایران با توسعه روابط گازی با ترکمنستان، فلسفه اقتصادی خط لوله تاپی برای انتقال گاز از ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هند را زیرسوال میبرد.

حتی اگر بر فرض محال هم نشست بغداد به احیای کامل روابط ایران و عربستان و بازگشایی سفارت های دو کشور در تهران و ریاض بینجامد، مطمئناً در ادامه همین چالش ها و موانع به قطع مجدد روابط منجر خواهد شد. نوشادی تاکید کرد: در واقع در گامهای بعد ایران قطعا به سمت سوآپ یا صادرات گاز به پاکستان حرکت خواهد کرد بدین معنا که از شمال کشور گاز ترکمنستان دریافت شده و از جنوب شرقی گاز موردنیاز پاکستان از طریق خط لوله صلح تامین شود.

وی ادامه داد: در واقع بزرگترین آورده این قرارداد، ازسرگیری مجدد روابط اقتصادی دو کشور همسایه (ایران و ترکمنستان) است که در دولت یازدهم و دوازدهم تیره و سرد شده بود، این قرارداد یک دریچهای است که فرصتهای بیشماری را پیشروی ایران قرار میدهد و اساسا توفیق بزرگ دولت سیزدهم هم مربوط به ایجاد گشایش اقتصادی در روابط با ترکمنستان است نه صرف یک قرارداد.

چون همان گونه که عنوان داشتم و دوباره تاکید می کنم تا زمانی که مسئله احیای برجام به نتیجه نرسد و توان موشکی، نفوذ منطقهای و از همه مهمتر از جنگ یمن تعیین تکلیف نشود عملاً احیای روابط ایران و عربستان سعودی در هالهای از ابهام قرار دارد.

اینها علاوه بر آن است که نگرانی ها بابت توان موشکی و نفوذ منطقه ای ایران هم کماکان مطرح است و تا زمانی که این مسئله هم حل و فصل نشود عملا احیای روابط منطقه ای ایران که اکنون در دستور کار دولت رئیسی است راه به جایی نخواهد برد. اگر ذیل آن چه که باور دارید ریاض به دنبال جلب اعتماد تهران با هدف انعطاف ایران در دیگر پرونده ها از توان موشکی تا نفوذ منطقه ای و جنگ یمن است، آیا می توان این ادعا و گزاره تحلیلی را هم مطرح کرد که ریاض، نه بنا به خواست خود و جبر ناشی از افزایش هزینه های رقابت با ایران، بلکه به نیابت از اروپا و ایالات متحده، ذیل یک پروژه «مهندسی معکوس دیپلماتیک» آمریکایی به دنبال نرم کردن جمهوری اسلامی به واسطه نشست بغداد است؟