مدل تصمیم گیری در سیاست خارجی؟

از آنجا که ملاحظات «سیاسی»، «اقتصادی» و «امنیتی» به طور سنتی سه حوزة بنیادین در مباحث سیاست خارجی را تشکیل میدهد؛ لذا در عرف نظام بینالملل، سیاست خارجی کشورها با هدف تأمین منافع ملی کشور در سه حوزة پیشگفته طراحی و با سازوکارها و ابزارهایی از همین سه جنس عملیاتی و اجرایی میشود.

جمهوری فدرال آلمان یکی از کشورهای مرکزی اروپا و از اعضای اتحادیه اروپا، گروه 4، گروه 7، گروه 20 سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و ائتلاف ناتو میشود. جالب اینکه بعد از فروپاشی شوروی دوباره این نظام سهقطبی تبدیل به نظام دوقطبی میشود اما این دوقطبی با دوقطبی دوران جنگ سرد متفاوت است.

ابتکار دیپلماسی فرهنگی یکی از راهکارهای پیشنهادی توسط متفکران آمریکایی برای درمان و علاج عارضهای است که برخی آن را سوءتفاهم و عدم اعتماد و جامعة جهانی از مقاصد و ایدههای آمریکاییها نام نهادهاند. این تحلیلگر ارشد مسائل سیاست خارجی امریکا سومین دلیل از طرح بازرسی از اماکن نظامی از سوی دولت امریکا را تفرقهافکنی در داخل ایران دانست و ابراز داشت: سومین دلیل از طرح بحث مراکز نظامی، آن است که دولت امریکا میخواهد در صحنه «سیاست داخلی» ایران تفرقهافکنی کند به نحوی که برخی جریانها، کارگزاران «برجام» را مقصر وضعیت پیش آمده معرفی کنند و با تسلط بر فضای عمومی، سیاست خارجه کشور را به سمت و سوی اتخاذ اقدامات تند و حسابنشده ترغیب کنند.

با روی کار آمدن دولت جو بایدن، این امیدواری به وجود آمد، برجام و بسیاری از مشکلات دیگری که در سطح جهان، دولت ترامپ مسبب آن بود، به تدریج حل شوند، اما به اعتقاد برخی کارشناسان رویکرد اصلی این دو دولت شبیه به یکدیگر است و فقط در نحوه رسیدن به اهداف خود دارای تفاوتهایی هستند. وی اضافه کرد: دلیل دوم این است که با برجسته کردن بحث مراکز نظامی، به آژانس بینالمللی انرژی اتمی و کشورهای اروپاییها فشار بیاورد تا آنها به نوبه خود ایران را تحت فشار قرار دهند و چنانچه آنها از همراهی با دولت ترامپ سر باز زدند، آنگاه استدلال کند که «پس برجام دچار نقص اساسی است چراکه امکان بازرسی مداخلهجویانه از مراکز نظامی و رفع نگرانیهای ما را نمیدهد».

نصری با بیان اینکه اکنون بر اتحادیه اروپا واجب است که توافق هستهای را – ولو به خاطر محافظت از سیاست خارجه مشترک نوپای خود – نجات دهد، عنوان کرد: سرنوشت برجام تاثیر مهمی بر آینده «سیاست خارجه» اتحادیه اروپا خواهد گذاشت. این کارشناس مسائل آمریکا گفت: ترامپ معتقد بود که نمیتوان مرحله به مرحله وارد حل اختلافات با ایران شد، چراکه اگر در بحث هستهای به توافق برسند به زعم آنان این فرصت را برای ایران فراهم میکردند که در موضوعات دیگر رفتارهای تنشزای خود را شدت ببخشد.

هدف اصلی نگارنده از تألیف این اثر، بررسی سیاست خارجی قدرتهای بزرگ در دوره پس از جنگ سرد است. ترامپ، اما پس از پایان ریاست جمهوریاش به شدت از فاکس نیوز به دلیل پوشش انتخابات و آن چه او پوشش منفی درباره خود قلمداد کرده بود گلایه داشت. بنابراین ملاحظه می شود که این حق به طور ذاتی در اختیار مجلس است امّا برای سهولت انجام امور کشور،در موارد معینی به هیأت دولت واگذار می شود که البته قابل پس گرفتن است.

عضدی در ادامه میافزاید:«وزیر خارجه تابع سیاستهای کلی نظام است. از جمله صدور بیانیّه ها و اطلاعیه های رسمی در ارتباط با مسایل خارجی،سفرهای رسمی اعضای کمیسیون های تخّصصی مجلس در زمینه ی سیاست خارجی و فعالیّت کمیسیون سیاست خارجی مجلس که روابط خارجی کشور و کارکردهای وزارت خارجه و سفارت خانه های جمهوری اسلامی ایران در سایر کشورها را تحت نظر دارد.

۱. اولین نکتهی مهمی که ایشان در زمینهی سیاست خارجی مطرح کردهاند این استکه ایران هیچگاه آغازگر هیچنوع جنگ، درگیری و تنش با دولت و کشور دیگری نبوده است. ۲. نکتهی دیگر که حضرت آیتالله خامنهای به آن اشاره داشتهاند این است که انقلاب اسلامی ایران هیچگاه از ابتدا تاکنون بیرحم و خونریز نبوده است.

ساکی ادامه داد: اگر به این اقدام و تاثیر آن نگاه کنید، می بینید پاره کردن توافق هسته ای توسط رئیس جمهور قبلی به معنای این بود که برنامه هسته ای ایران دیگر داخل جعبه نبود، دیگر مشمول سخت ترین مقررات بازرسی که تا به حال مورد مذاکره قرار گرفته، نمی شد و دیگر مشمول محدودیت های سخت اعمال شده بر فعالیت های هسته ای، نبود.

یعنی معنای بیداری اسلامی از منظر ایشان بیداری ملتهای مسلمان برای مقاومت در برابر سلطهی آمریکا و صهیونیسم است و این تعریفی واضح و منطبق با تحولات منطقهای است. وی افزود: این تبلیغات و اتهامزنیهای گستردهای هم که در مورد مسائل غیربرجامی – از جمله برنامه موشکی ایران، فعالیتهای «تروریستی» سپاه، قاچاق موادمخدر توسط سپاه و غیره – میبینید نیز مصادیق همین مقدمهچنینی است تا افکار عمومی را برای پیشبُرد سیاستهای خود آماده کنند.

به هر حال،در نظر گرفتن عواملی از قبیل تعداد جمعیت،منابع طبیعی و غیره دولت ها را وادار می کند تا در سیاست خارجی خود را با توجه به عوامل محیطی تعدیل کنند. سفیر دولت فلسطین در ایران ادامه داد: هر سال در روز جهانی قدس الشریف لرزه بر تن دشمن صهیونیستی می افتد و به آنها یادآوری می شود که مردم ایران و امت اسلامی از هند تا آمریکا زیر بار این ظلم نمی روند و تا دستیابی به استقلال و تمامیت ارضی فلسطین از پا نخواهند نشست.

مهم تر از همه این که، اگر رئیس جمهور قبلی با بی ملاحظگی و بدون فکر کردن به عواقب آن، از توافق هسته ای خارج نمی شد، هیچ یک از چیزهایی که الان شاهدش هستیم، یعنی توانمندی و ظرفیت افزایش یافته ایران و اقدامات خصومت آمیزی که از طریق جنگ های نیابتی در سراسر جهان انجام داده اند، اتفاق نمی افتاد.

بر اساس این قانون که در 11 آذر 1323 به تصویب رسید هیچ نخست وزیر،وزیر و اشخاصی که کفالت از آنها یا معاونت می کنند نمی توانند راجع به امتیاز نفت با هیچ یک از نمایندگان رسمی یا غیر رسمی دول مجاور و یا نمایندگان شرکت های نفت و یا هر کس غیر از اینها مذاکراتی که اثر قانونی دارد انجام دهد و یا اینکه قراردادی امضا کند و ماده دوم آن بیان می داشت نخست وزیران و وزیران می توانند برای فروش نفت و طرزی که دولت ایران معادن خود را استخراج می کند مذاکره نمایند و از جریان مذاکرات باید مجلس را با خبر نمایند.

هر دو طرف (دمکرات و جمهوریخواه) موافق هستند که این توافقنامهها گامی بزرگ و رو به جلو بود. این توافقنامه محصولِ کاری است که دولتهای جمهوریخواه و دمکرات در طی ۲۰ سال گذشته انجام دادند.

بخش دوم این سند راهبردی به ارتقای آبادانی در آمریکا میپردازد که در آن مسائل اقتصادی داخلی و خارجی، مسائل حوزه پژوهش و فناوری و تسلط در حوزه انرژی مورد اشاره قرار گرفته است. محمود خانی جوی آباد در کتاب اقتصاد سیاسی و سیاست خارجی، به بررسی تطبیقی تأثیر اقتصاد بر سیاستهای بینالمللی سه کشور ایران، چین و هند میپردازد و روابط اقتصادی و اوضاع مالی آنها را در دورههای مختلف ارزیابی میکند.

عزت ملی بایستی در سیاست خارجی و روابط خارجی ایران با دیگر کشورها نمایان باشد نه اینکه ملت از عزت برخوردار باشند اما در زمینهی روابط خارجی دولت در موضع ضعف عمل کند.

بر همین اساس تأکید بر اینکه بایستی «برند جمهوری اسلامی ایران بهعنوان یک کشور انقلابی از بین برود» و «ایران بهمثابه کشوری نرمال رفتار کند» جایگاه ویژهای در موضعگیریهای مقامات آمریکایی پیداکرده است. طی یک و نیم دهه گذشته افراد زیادی بدون داشتن مدرک تحصیلی عالی مورد نیاز برای کار در وزارت خارجه و حتا بدون داشتن تحصیلات عالی و یا با اسناد جعلی و صرفا بر مبنای عضویت در حزب و گروه خاص و معرفی از جانب افراد بانفوذ در پست های داخلی و خارجی این وزارتخانه مشغول به کار بودند.